Bos en struweelrand
Aan de randen van de Heemtuin liggen twee biotopen waar bomen en struiken het beeld bepalen. De struweelrand langs de noordzijde en het bos aan de zuidkant van het terrein. Beide gebieden bieden beschutting, voedsel en nestgelegenheid voor uiteenlopende planten- en diersoorten.
de struweelrand
Langs de noordrand van de Heemtuin staat een robuuste struweelrand die bestaat uit een dichte rij inheemse struiken die samen een belangrijk leefgebied vormen voor vogels, insecten en kleine zoogdieren.
In onze struweelrand groeien onder andere meidoorn, sleedoorn, hondsroos, liguster, kornoelje en kardinaalsmuts. Deze struiken bloeien op verschillende momenten in het voorjaar en de zomer en leveren nectar en stuifmeel voor insecten. Later in het jaar vormen ze bessen en bottels, die een belangrijke voedselbron zijn voor vogels.
Om de struweelrand gezond en gevarieerd te houden, wordt deze periodiek gedund. Hierdoor blijven de struiken vitaal en ontstaat er ruimte voor jonge groei.
De biodiversiteit van de haag wordt extra versterkt door verschillende inhammen en een insectenhotel. Deze elementen bieden schuilplaatsen, overwinteringsplekken en nestgelegenheid voor insecten en andere kleine dieren.
Het bos
Aan de zuidkant van de Heemtuin ligt een bosgebied dat vroeger bestond uit een geriefhoutbos. Rond de Tweede Wereldoorlog werd het opnieuw aangelegd als productiebos voor stophout in de mijnbouw. In zulke bossen stonden veel dennen dicht op elkaar. Daardoor groeiden de stammen mooi recht en waren ze geschikt voor gebruik in de mijnbouw. Omdat er weinig licht op de bosbodem viel, bleef de ondergroei beperkt. De dennen in ons bos zijn uiteindelijk niet gebruikt in de mijnbouw. Toen de dennen eenmaal het juiste formaat hiervoor hadden, waren de mijnen inmiddels gesloten.
Bij de start van de Heemtuin verkeerde dit bos in een zogenaamde stakenfase. Hierdoor was er vrijwel geen plek voor andere soorten dan grove den en een ondergroei van bochtige smele, een grassoort.
Om het bos natuurlijker en gevarieerder te maken, voeren we gericht beheer uit. Daarbij worden bomen doelgericht geringd of omgezaagd. In de meeste bospercelen streven we naar een kroonbedekking van ongeveer 60%, zodat meer licht de bodem bereikt. Dat stimuleert de groei van kruiden, struiken en jonge bomen en verbetert het bodemleven.
Op termijn ontstaat zo een gevarieerder bos. Op de armste delen krijgen inheemse soorten zoals berk, eik, lijsterbes en hulst meer ruimte. Op de iets rijkere delen zullen soorten als beuk, esdoorn en hazelaar zich ontwikkelen. Door deze vorm van beheer groeien inmiddels meer dan 25 soorten inheemse boom- en struiksoorten in het Heemtuinbos. In de ondergroei komen steeds meer kruiden op zoals salomonszegel en lelietje van dalen.
Bij het beheer hebben we ook aandacht voor het verwijderen van uitheemse soorten, zoals zaailingen van Amerikaanse eik en Amerikaanse vogelkers (bospest). Door deze soorten terug te dringen krijgen inheemse bomen en struiken weer de ruimte om zich te ontwikkelen.
Knoteiken
Knotwilgen kennen de meeste mensen wel, maar knoteiken kom je niet zo vaak tegen. Langs de Bosweg, naast het heemhuis, staan vier knoteiken. Deze bomen behoren tot waardevol landschappelijk erfgoed. Vroeger waren knoteiken op een erf een teken van welvaart en sociale status van de bewoners. De knoteiken in de Heemtuin beheren we sinds een aantal jaren met een specifieke snoeivorm en -techniek.
Naarmate de bomen ouder worden, ontstaan in de knotstructuur kleine biotoopjes met spleten, loszittende schors en soms holtes. Deze bieden leefruimte aan insecten en nestgelegenheid aan vogels zoals steenuilen en mezen. In de soms inrottende knot groeien allerlei mossen en planten zoals eikvaren en wilgenroosje.
