Geschiedenis
De Heemtuin Malden is niet zomaar een stukje groen. Het landschap waarin de tuin ligt, kent een geschiedenis die honderdduizenden jaren teruggaat. De bodem, de begroeiing en het karakter van het gebied zijn gevormd door ijstijden, wind en water, maar ook door eeuwenlang menselijk gebruik. De Heemtuin vertelt een deel van dat
verhaal.
Een landschap gevormd door ijs en water
Het landschap van het Rijk van Nijmegen is voor een belangrijk deel ontstaan tijdens en na de voorlaatste ijstijd, zo’n 150.000 tot 100.000 jaar geleden. Een enorme ijsmassa bedekte destijds Noord-Europa en reikte tot in Nederland.
Een van de gletsjers die vanuit het noorden via het Usseldal naar het zuiden schoof, bereikte de omgeving van Groesbeek. Het enorme gewicht van het ijs duwde zand en grind voor zich uit en opzij. Zo ontstonden de hoge stuwwallen die het landschap rond Nijmegen en Groesbeek nog altijd kenmerken.
Toen het klimaat milder werd en het ijs zich terugtrok, voerden smeltwaterstromen grote hoeveelheden zand en grind mee. Deze werden verderop afgezet in brede waaiers. Zo ontstonden de zogenaamde sandr-vlakten.
De Heemtuin ligt op zo’n oude spoelzandvlakte.
Van eiken-berkenbos tot heide
In een latere, warmere periode werd ook zand uit de toen droogliggende Noordzee door de overheersende westenwinden naar deze omgeving geblazen. Op de droge, grove en voedselarme zandgronden ontstonden eiken-berkenbossen en droge heide.
Het landschap veranderde vervolgens steeds verder door menselijk gebruik. In de Romeinse tijd werd het bos benut voor de productie van hout. In de Middeleeuwen ontgonnen boeren delen van het gebied. Ze legden kleine akkers aan en lieten hun vee grazen op de heide.
Het landschap dat we nu kennen als Heumensoord en omgeving is daarmee niet alleen een natuurlijk landschap, maar ook het resultaat van eeuwenlange wisselwerking tussen mens en natuur.
Het ontstaan van de Heemtuin
Een aantal inwoners zag de bijzondere cultuurhistorische en landschappelijke waarde van het terrein. Zij wilden voorkomen dat het gebied een gewoon park zou worden en kwamen met een alternatief. een heemtuin, waarin de oorspronkelijke landschappen en planten van de streek centraal zouden staan.
De initiatiefnemers vroegen een tuinarchitect en een bioloog om een ontwerp en een beheersplan te maken. Op basis daarvan stemde de gemeente in met de aanleg van een heemtuin. Daarbij stelde de gemeente wel een belangrijke voorwaarde: de aanleg en het onderhoud moesten door vrijwilligers worden uitgevoerd.
Daarmee was de basis voor de Heemtuin Malden gelegd.
In 1978 werd de vereniging ‘Vrienden van de Heemtuin Malden’ opgericht. Vrijwilligers gingen aan de slag met de inrichting en het beheer van het gebied. Wat begon als het behoud van een bijzonder stuk landschap groeide uit tot de Heemtuin zoals we die nu kennen.
Oorspronkelijk kreeg het acht hectare grote gebied de naam ‘Heumens Heem’. Omdat deze naam verwarring kon veroorzaken met het dorp Heumen, werd later gekozen voor ‘Heemtuin Malden”.
De naam Malden verwijst naar het dorp waarmee de geschiedenis van het gebied nauw verbonden is. Tegelijkertijd ligt de Heemtuin binnen de gemeente Heumen.
Een landschap om te blijven vertellen
Wie vandaag door de Heemtuin wandelt, ziet meer dan planten en landschappen. De tuin laat zien hoe natuur en mens het landschap door de eeuwen heen hebben gevormd.
Van de ijstijd en de oude spoelzandvlakte tot de eiken-berkenbossen, de heide, het boerenland en uiteindelijk de aanleg van de Heemtuin: al deze lagen maken deel uit van de geschiedenis van deze plek.
Dankzij het werk van vele vrijwilligers wordt dat bijzondere landschap nog altijd onderhouden en beleefd. Zo blijft de geschiedenis van de Heemtuin niet alleen zichtbaar in de bodem en de begroeiing, maar ook levend voor nieuwe generaties.