De akkers
Historische achtergrond
De akkers liggen op historische grond. Tot ver in de 19e eeuw bestond dit gebied uit heide, waar schapen graasden. Geleidelijk werden deze heidevelden ontgonnen en omgezet in landbouwgrond. Op een stafkaart uit 1894 verschijnen hier voor het eerst akkers, precies op de plek waar zich nu nog steeds de akkers van de Heemtuin bevinden.
Sinds onze oprichting wordt dit karakteristieke cultuurlandschap al bewust in stand gehouden. De huidige akkers zijn daarmee niet alleen een reconstructie , maar ook een voortzetting van een eeuwenoude traditie. Ze laten zien hoe akkers op de arme zandgronden van deze regio er vóór 1900 uitgezien hebben – een heel verschil met ‘moderne’ akkers, waar amper nog iets anders groeit dan het geteelde gewas.
Beheer
De akkers worden beheerd door een groep vrijwilligers die werkt volgens traditionele landbouwmethoden. Er wordt zoveel mogelijk gewerkt zoals dat vóór 1950 gebruikelijk was: met beperkte middelen, weinig mechanisatie en veel handwerk. Werkzaamheden zoals zaaien, wieden, oogsten en dorsen worden handmatig uitgevoerd.
Er wordt bewust gekozen voor een extensieve en natuurvriendelijke aanpak, zonder gebruik van kunstmest en chemische bestrijdingsmiddelen. De jaarlijkse bodembewerking, het ploegen of frezen van de velden, speelt hierbij een belangrijke rol. Dit zorgt ervoor dat concurrentie van dominante planten, zoals grassen, wordt teruggedrongen en biedt juist kansen aan kwetsbare akkerkruiden om zich te handhaven. Veel akkerkruiden zijn voor hun voortbestaan afhankelijk van deze jaarlijkse bodembewerking.
Dit beheer vraagt veel inzet, maar levert ook een bijzonder resultaat op: een landschap waarin landbouw en natuur elkaar versterken.
Cultureel erfgoed
De akkers vormen een levend voorbeeld van agrarisch erfgoed. Sinds het ontstaan van de akkers, werd hier hoofdzakelijk winterrogge verbouwd. Sinds het begin van de heemtuin worden hier traditionele gewassen verbouwd die in de moderne landbouw vrijwel verdwenen zijn. Voorbeelden hiervan zijn winterrogge, haver, gerst, emmertarwe, spelt, paardenbonen, huttentut en vlas.
Deze gewassen zijn niet alleen interessant vanuit historisch oogpunt, maar geven ook inzicht in het vroegere gebruik van het landschap. Ze werden gebruikt als voedsel, veevoer, voor productie van oliën en textielvezels. Door deze gewassen te blijven telen, blijven oude kennis en tradities ook bewaard.
Flora & Fauna
De akkers zijn bijzonder vanwege de rijke akkerflora. Er groeien meer dan 50 soorten akkerkruiden, waarvan een deel tegenwoordig zeldzaam is geworden in Nederland. Vijftien van deze soorten staan op de Rode Lijst van bedreigde planten.
Op de akkers groeien soorten die vrijwel uitsluitend op akkers voorkomen en volledig afhankelijk zijn van menselijke bewerking, zoals ploegen. Voorbeelden van deze kwetsbare en zeldzame soorten die in de Heemtuin Malden voorkomen, zijn o.a. akkerleeuwenbek, bleekgele hennepnetel, korenbloem, bolderik, groot spiegelklokje en wilde weit. Dit zijn typische akkersoorten die sterk zijn achteruitgegaan in het moderne landbouwlandschap en alleen nog voorkomen waar extensief en traditioneel wordt gewerkt.
De combinatie van gewassen en akkerflora is essentieel: zonder akker geen akkerkruiden, en zonder deze kruiden verliest de akker een groot deel van zijn ecologische waarde. De bloemen trekken bovendien veel insecten aan, zoals wilde bijen, zweefvliegen, sprinkhanen, krekels, spinnen en vlinders. Deze vormen weer een voedselbron voor vogels, waardoor de akkers onderdeel zijn van een groter ecosysteem.
Meer informatie?
Voor de akkers van de Heemtuin is een aparte website beschikbaar. Hier vind je uitgebreide informatie over de geschiedenis van de akkers, de gewassen die verbouwd worden en het beheer. Je vindt de website hier.
